Ονομάζουμε “συναισθηματικές κοινότητες” τις κοινότητες των ανθρώπων που συγκροτούνται άλλοτε μέσα από διαδικασίες μονιμότερου χαρακτήρα, λογουχάρη κοινότητες ανθρώπων που συγκροτούνται μέσα από παραδόσεις και συμμετοχή σε κοινές πολιτισμικές καταβολές, κι άλλοτε πάλι μέσα απ’ αυθόρμητες, ad hoc διαδικασίες, όπως για παράδειγμα την έκφραση ενός συναισθήματος που όλα τα μέλη της κοινότητας μοιράζονται εκείνη τη δεδομένη στιγμή, λογουχάρη όταν μια ολόκληρη εξέδρα εξανίσταται και βρίζει τη μάνα του διαιτητή έπειτα από ένα ατυχές σφύριγμα του τελευταίου.
 
Η συγκρότηση κοινοτήτων, που άλλοτε έχουν μονιμότερο κι άλλοτε πιο εφήμερο χαρακτήρα, συνιστά ενστικτώδη συμπεριφορά του ανθρώπου. Μεσ’ απ’ τη συμμετοχή του σε μια κοινότητα (όπου εδώ βλέπε το άθροισμα ενός αριθμού ανθρώπων) αποκτά επιπλέον νόημα κι ένα τμήμα της αυτοεπίγνωσης της ταυτότητας του ατόμου· μέσα δηλαδή απ’ το αίσθημα κοινότητας μ’ άλλους (εδώ βλέπε τώρα την αίσθηση πως έχω κάτι κοινό μ’ άλλους και το εκφράζω μαζί μ’ άλλους με τον ίδιο τρόπο), νοηματοδοτείται ένα τμήμα της ταυτότητάς μας.
 
Η ταυτότητά μας είναι μια σύνθεση πολλών πραγμάτων, αλλά για να το πω απλά ας το χωρίσω σε δυο κατηγορίες. Στην πρώτη ανήκουν πράγματα που σχετίζονται με την αυτοεικόνα μας, με το τί νομίζουμε εμείς για τους εαυτούς μας, και στη δεύτερη ανήκουν πράγματα που πιστεύει η κοινότητα των ανθρώπων γύρω μας για μας.
 
Η γνώμη της κοινότητας για μας έχει συχνά μεγαλύτερη ισχύ στη συγκρότηση της ταυτότητάς μας αλλά και στην αντίληψή μας για την ταυτότητά μας απ’ την ίδια την αυτοεικόνα μας. Κι όταν μοιραζόμαστε την αίσθηση κοινότητας μ’ ένα πλήθος άλλων ανθρώπων, τοτ’ αισθανόμαστε πως μεσ’ απ’ αυτό το συνανήκειν ενισχύεται και η ταυτότητά μας μ’ επιπλέον νόημα, με κοινές προσδοκίες για το μέλλον μας μέσα στην κοινότητ’ αυτή, και με κοινές αντιλήψεις για την κοινή μας καταγωγή από ένδοξους προγόνους (πάντοτε ένδοξοι είν’ οι πρόγονοι).
 
Μαθαίνοντας να μεγαλώνουμε μέσα σε συναισθηματικές κοινότητες προγραμματιζόμαστε να βλέπουμε τα πράγματα όπως τα βλέπουν εκείνες. Να ταξινομούμε την πραγματικότητα με όρους όπως “παραδεκτό κι απαράδεκτο”, “ηθικό κι ανήθικο”, “καλό και κακό”, κ.ο.κ., και να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας και να εκδηλώνουμε τις συμπεριφορές μας με τρόπους που η κοινότητα αποδέχεται ως επιτυχείς στο να περνούν τον συμβολισμό των ενεργειών μας ενώπιον των υπολοίπων.
 
Λογουχάρη, το πένθος ή η χαρά δεν εκφράζονται σ’ όλους τους πολιτισμούς με τον ίδιο τρόπο, κι αυτό ισχύει και για την ελπίδα, τον φόβο, την αγάπη, την θλίψη, το μίσος και την εχθρότητα, τη μεταμέλεια, την απανθρωπιά και την σκαιότητα, την απελπισία, τον έρωτα, τον ενθουσιασμό, και τοσ’ άλλα συναισθήματα.
 
Μολονότι μας φαίνεται απίστευτο, η έκφραση των συναισθημάτων μας κι η εκδήλωση των συμπεριφορών μας συνιστούν πτυχές της ταυτότητας και της προσωπικότητάς μας που μας διδάσκονται, ακόμα κι όταν αυτές που συνηθίζουμε να εκδηλώνουμε είν’ αιρετικές κι εικονοκλαστικές σε σχέση με τις παραδεδεγμένες πρακτικές της εκάστοτε κοινότητας. Ακόμα κι η αίρεση, ακόμα κι η άρνηση της νόρμας, κι αυτά ακόμα διδάσκονται αφού αντιστρατεύονται μια διδαγμένη νόρμα που κατόπιν την αρνούμαστε και κάνουμε στη συνέχεια τα δικά μας.
 
Ο άνθρωπος αισθάνεται πως συναισθάνεται, επομένως, όταν το κάνει αυτό μέσα απ’ τις μεθόδους και τις συμπεριφορές που η κοινότητα του δίδαξε ότι είν’ οι καταλληλότερες για να εφαρμόζει. Ας πούμε, όταν κάποιος πενθεί, δεν ξενίζει να τον δούμε να φοράει μαύρα και ν’ αποφεύγει τις διασκεδάσεις, ενώ θα ξένιζε να τον δούμε να στήνει γλέντια και να το ρίχνει έξω με καθ’ ευκαιρία, μολονότι τίποτα στη ζωή δεν πρέπει πια να μας κάνει εντύπωση.
 
Κάτι τέτοιο ισχύει και με τον εθνικισμό -- κι εδώ με τον όρον αυτόν εννοώ εκείνο που περιγράφει η επιστήμη ως το αίσθημα πως ανήκουμε όλοι μας σε μια φαντασιακή κοινότητα που συγκροτεί ένα έθνος, τη συγκολλητική αυτήν ιδεολογία που γέννησε μετά τη Γαλλική Επανάσταση και κυρίως μέσα στον 19ο αιώνα τα έθνη κράτη.
 
Γύρω απ’ τις πτυχές των συναισθημάτων του εθνικισμού -- ας πούμε, την πτυχή της απειλής απ’ άλλα έθνη, ή την αίσθηση της ανάγκης υπεράσπισης μιας εθνικής ταυτότητας που τελεί σε άμυνα απέναντι σε κέντρα που απεργάζονται την εξολόθρευσή της, κ.ο.κ. -- συγκροτούνται αυθορμήτως συναισθηματικές κοινότητες που είτε αρνούνται τον εθνικισμό και διαδηλώνουν εναντίον του, είτε επιχειρούν να τον επιβεβαιώσουν και να ενισχύσουν το κύρος του διαδηλώνοντας την διαρκή κι αλώβητη επικαιρότητά του.
 
Εντός αυτών των κοινοτήτων εκδηλώνονται συμπεριφορές που ενισχύουν και πολλαπλασιάζουν την κοινή έκφραση των κοινών συναισθημάτων των μελών τους μέσα απ’ τον παλμό και την τελετουργία των δημόσιων χειρονομιών συμβολικού χαρακτήρα, όπως λογουχάρη μέσα απ’ τη συλλογική βάδιση προς μία κατεύθυνση που συμβολίζει την κοινή πορεία όλης της κοινότητας, ή μέσα απ’ την ένωση των φωνών σε συνθήματα που διατρανώνουν κάποιο μήνυμα συγκεφαλαιωμένο σε λίγες λέξεις.
 
Οι συμπεριφορές αυτές παγιώνουν την αίσθηση κοινότητας εντός της κοινότητας, την αίσθηση δηλαδή του συνανήκειν εντός του αθροίσματος των ανθρώπων, και συγκροτούν την απτή έκφραση της ταυτότητας της κοινότητας, αφού η ταυτότητα δεν είναι παρά η αίσθηση ταύτισης του ενός με τον άλλον. Και πώς επιτυγχάνεται η ταύτιση; Μέσα από την εκδήλωση κοινών συμπεριφορών που εκφράζουν κοινά συναισθήματα, δια των οποίων ο ένας αισθάνεται πως αλληλοπεριχωρείται μέσα στον άλλον και όλοι μαζί συγκροτούν ένα ενιαίο σύνολο.
 
Πέρα λοιπόν από ευκαιρία να προβληθούν συγκεκριμένα πρόσωπα που θ’ ανέβουν στο πόντιουμ για να εκφωνήσουν ομιλίες ενώπιον ενός ακροατηρίου -- πρόσωπα που λόγω των φιλοδοξιών τους γι’ ανάδειξη στην πολιτική σκηνή του τόπου δεν χάνουν ευκαιρία να σταθούν ενώπιον ακροατηρίων -- οι συλλογικές εκδηλώσεις των συναισθηματικών κοινοτήτων συνιστούν την κατεξοχήν ευκαιρία και περίσταση κατά την οποία μια κοινότητα φανερώνει πως υπάρχει, πως είναι αυθεντική, πως έχει ταυτότητα, και πως αυτή η ταυτότητα οφείλει να καταστεί σεβαστή απ’ τις άλλες, ενδεχομένως κι ανταγωνιστικές προς εκείνην κοινότητες.
 
Συνάμα, βέβαια, και το κάθε μέλος της συναισθηματικής κοινότητας αποκτά μέσα από συλλογικές εκδηλώσεις μιαν ενισχυμένη αίσθηση του συνανήκειν σε κάτι ανώτερο που υπερβαίνει το ίδιο, κι έτσι πως η δράση του, η συμπεριφορά του, η ύπαρξή του, η ταυτότητά του η ίδια εξυπηρετούν κάποιον ανώτερο, ευγενέστερο, και σχεδόν μεταφυσικό σκοπό, που υπερβαίνει την ασημαντότητα της καθημερινότητας.
Τούτο δεν είναι λίγο πράγμα, ειδικά στην εποχή μας όπου η καθημερινότητά μας μάς υπενθυμίζει σε κάθε στροφή την ασημαντότητά μας, και την αναπόδραστη καφκική μας υποταγή σε υπέρτερες εχθρικές δυνάμεις, όπως λογουχάρη το ίδιο το τυραννικό κράτος που με σειρά ανθρωποκτόνων νόμων και διαδικασιών απειλεί να μας εξουδενώσει.
 
Έτσι, συλλογικές εκδηλώσεις μιας κοινότητας, όπως ένα συλλαλητήριο ή ένα δημοψήφισμα, επιτρέπουν την (ψευδ)αίσθηση πως εκεί που πάσχουμε ως αδύναμες μονάδες είμαστε πανίσχυροι ως πλήθος, και βρίσκουμε νέο νόημα στην ύπαρξή μας εντός αυτού του πλήθους, τη δύναμη του οποίου μήτε και το ίδιο επαρκώς γνωρίζει.
 
Η πλάνη της άπειρης ισχύος του πλήθους που αντιδαστέλλεται προς την βεβαία αδυναμία της μονάδας συνοψίζεται στη φράση “φωνή λαού, οργή Θεού” που είν’ από τόσες απόψεις εσφαλμένη -- και θεολογικά πρώτ’ απ’ όλα. Η πλάνη, όμως, αυτή συνιστά ακόμα μιαν εδραία πεποίθηση της συναισθηματικής κοινότητας, και μάλιστα μιαν εκ των ιδρυτικών πεποιθήσεων κάθε κοινότητας, αφού εάν δεν πιστεύαμε πως ένα πλήθος είναι σε θέση ν’ αλλάξει κάτι, τότε γιατί άραγε καν να συνέλθει σε κοινότητα που θα διεκδικήσει οτιδήποτε;
 
Επομένως, ένα συλλαλητήριο μπορεί να μην ανατρέψει το πώς οι λαοί του πλανήτη μας αποκαλούν την Σκοπιανή Δημοκρατία εδώ και 27 χρόνια, όμως θα ’ταν λάθος να ισχυριστεί κανείς πως δεν εξυπηρετεί σε κάτι. Και τίποτα να μην προέκυψε πολιτικά σήμερα απ’ το συλλαλητήριο, προέκυψε εντούτοις η αυθόρμητη συγκρότηση (κι η αυθόρμητη κατόπιν διάλυση) μιας κοινότητας ανθρώπων γύρω από ’να σύνολο από συναισθήματα. Κι αυτό από μόνο του αρκεί για να μας στείλει στο πληκτρολόγιό μας, όπου θ’ αρχίσουμε να συντάσσουμε κείμενα εξέτασης της φύσης και του χαρακτήρα αυτής της κοινότητας, μονάχα μονάχα, αν θέλετε, και διότι στο τέλος της τετραετίας είναι οι κοινότητες που ψηφίζουν τους αιρετούς μας άρχοντες και τους αναδεικνύουν σε ηγεμόνες ή σε Ζορό.

Leave a comment

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.